IL-GMIEL TAL-LITURGIJA - 17
 
 IL-QUDDIESA
 
Il-Quddiesa tal-Fidili - 2
 
Minn Alfred Grech
 
Fl-ahhar sezzjoni spiccajna t-tieni taqsima tat-tieni parti tal-Quddiesa u nigu ghalhekk ghat-tielet taqsima tat-tieni parti tal-Quddiesa li hija dik tat-Tqarbin.
 
Qabel jaghti bidu ghall-preparazzjoni ghat-Tqarbin, is-sacerdot itemm il-Memento bil-kliem: "Ghal dejjem ta' dejjem" li ghalih l-abbati jew il-poplu jirrispondu: "Hekk ikun".  Il-qassis allura jghid: "Nitolbu" u jiftah idejh biex jaghti bidu ghat-talba tal-
 
PATER NOSTER
 
Dan jigi recitat flimkien mall-poplu u fil-Quddiesa kantata jew solenni, il-Pater Noster qui es in coelis - Missierna li inti fis-smewwiet,  jigi kantat.
 
Din it-talba minn dejjem kienet ghaziza ghall-insara peress li giet maghmulha mill-istess Kristu u ghal din ir-raguni kienu poggewha f'dan il-post ta' unur, bejn il-Konsagrazzjoni u t-Tqarbina.
 
Wara tinghad talba sabiha biex Alla jaghtina il-paci fil-granet taghna u biex jehlisna mid-dnub.
 
IL-QSIM TAL-HOBZ
 
Is-sacerdot jaqbad l-Ostja bejn subghajh u jghid talba 'l Alla li fiha jitolbu biex jehlisna mill-hazen kollu u jaghtina l-paci biex b'hekk inkunu nistghu nghixu dejjem boghod mid-dnub.  Matul it-tmiem ta' din it-talba, s-sacerdot jaqsam l-Ostra konsagrata.  Il-qsim tal-hobz gie maghmul mill-istess Gesu' fl-ahhar Cena (Matt. XXVI, 26; Marc. XIV, 22; Luc. XXII, 19; I Cor. XI, 24) ghalkemm ma jafux ezatt jekk qasmux qabel jew wara li kkonsagrah.  Probabbli hafna li qasmu qabel, izda l-liturgiji kollha poggew il-qsim tal-Hobz Imqaddes wara l-Konsagrazzjoni.  Anke fl-Atti ta' l-appostli (II, 42) insibu li l-insara l-antiki kienu perseveranti fil-qsim tal-hobz.  (Esan de proskarterountes te xlalei tou a ptou) (Esan de proskarterountes te xslalei tou a ptou).
 
Fl-antik, peress li kien ikollhom hobziet hoxnin, ic-celebrant kien jaqsam hobza; l-ohrajn kienu jittiehdu mid-djakni go boroz ta' l-ghazel lill-qassisin li kienu jkunu jassistu ghall-quddiesa li f'dak iz-zmien kienet tkun l-unika wahda f'kull parrocca, jekk mhux fil-belt jew rahal, biex dawn iqarbnu 'l insara.
 
IT-TISLIMA TAL-PACI
 
Illum dan il-qsim tal-Hobz huwa hafna aktar semplici. Fit-tmiem tat-talba li semmejna, l-qassis jaghmel is-sinjal tas-Salib, jiehu l-Ostja mill-pissidi, jaqbad l-Ostja bejn l-ewwel zewgt swaba ta' idejh it-tnejn, jgholliha fuq il-Kalci u jaqsamha fi tnejn.  Jaqta' bicca zghira minnha, jaghmel tliet slaleb fuq il-kalci bil-bicca z-zghira, jghid jew ikanta: "Pax Domini sit semper vobiscum - Il-paci tal-Mulej tkun dejjem maghkjom!" u ihalli 'l bicca z-zghira ta' l-Ostja taqa' fil-kalci tad-Demm Imqaddes.
 
Hawnhekk jghid talba ohra sabieha ghall-paci li fiha jitlob 'l Gesu', li kien ta l-paci lill-appostli, biex ma jharisx lejn dnubietna, izda lejn it-twemmin tal-Knisja u jitolbu biex jaghtiha l-ghaqda u l-paci.  Din it-talba tigi mhollija barra fil-quddies tal-mejtin.
 
L-AGNUS DEI
 
Matul il-qsim tal-hobz, antikament kienu jkantaw xi antifoni jew il-Kredu izda fis-sena 693, San Sergio I introduca fil-liturgija Rumana, l-"Agnus Dei - Haruf t'Alla".
 
L-Agnus Dei hija nvokazzjoni li tigi ripetuta ghal tliet darbiet b'talba warajha.  Wara l-ewwel zewg invokazzjonijiet ta' "Agnus Dei qui tollis peccata mundi - Haruf t'Alla li tnehhi d-dnubiet tad-dinja", tinghad it-talba: "Miserere nobis - Ikollok hniena minna" u wara l-ahhar wahda jinghad: "Dona nobis pacem - Aghtina l-paci".  Fil-quddies tal-mejtin wara l-ewwel tnejn beda jintaghad: "Dona eis requiem - Aghtihom il-mistrieh" u wara t-tielet jinghad: "Dona eis requiem sempiternam - Aghtihom il-mistrieh ta' dejjem".  It-talba "Aghtina l-paci", x'aktarx li bdiet tinghad ghall-habta tas-seklu XI.
 
IL-BEWSA TAL-PACI
 
Wara l-Agnus Dei, fil-quddies solenni tinghata l-bewsa tal-paci u din bdiet tinghata fuq il-kmand ta' San Pawl meta fl-ittra tar-Rumani (XVI, 16) qalilna: "Sellmu lil xulxin bil-bewsa mqaddsa".  Il-lum s-sacerdot jinzel u jiehu b'idejn xi whud minn nies prezenti u dawn jiehdu b'idejn dawk ta' madwarhom, u tibqa' tinxtered mall-knisja kollha.  Wara li jghid xi talbiet qosra biex Alla jehilsu mill-hazen u biex it-Tqarbina tkun ta' gid ghall-ruhu, s-sacerdot jasal ghat-Tqarbina. 
          
Fl-antik, f'dall-hin id-djaknu kien idur lejn l-insara u kien ikanta is-"Sancta Sanctis" jigifieri l-Misteri Mqaddsa lill-"qaddisin", jew ahjar lil dawk li kienu jkunu jinsabu fill-grazzja.  Il-penitenti pubblici ma' kienux jithallew jattendu ghat-tieni parti tal-Quddiesa.  Dawk li kienu fill-grazzja t'Alla kienu jigu mistiedna jitolbu mahfra 'l Alla u jersqu ghat-Tqarbina.
 
IT-TQARBINA TA' L-OSTJA
 
Il-funzjoni tat-Tqarbin fil-liturgija tal-lum hija izjed semplici. Wara li s-sacerdot ikun temm xi talb ghall-paci u ghall-mahfra tad-dnubiet, jinzel gharkupptejh, jqum u jghid "Panem coelestem accipiam, et nomen Domini invocabo - Naqbad il-Hobz ta-sema u nsejjeh l-isem tal-Mulej".  Jaqbad iz-zewg nofsijiet ta' l-Ostja u l-kalci u jghollihom ftit u jghid: "Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi - Dan huwa l-Haruf t'Alla, dan hu li jnehhi d-dnubiet tad-dinja".  Imbaghad jghid il-kelmiet tac-Centurjun li tant ghogbu lil Kristu: "Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum: sed tantum dic verbo, et sanabitur anima mea - Sinjur, ma jisthoqqlix li tidhol taht is-saqaf tieghi: izda ghid biss kelma wahda u ruhi tkun imfejjqha". (Matt. VIII, 8)
 
Hawnhekk huwa jaqbad l-Ostja maqsumha b'idejh il-leminija, jrodd is-salib biha u jghid: "Corpus Domini nostri Jesu Christi custodiat animam meam in vitam aeternam. Amen - Il-Gisem tas-Sinjur taghna Gesu' Kristu jhares ir-ruh tieghi ghall-hajja ta' dejjem. Hekk ikun".  Iressaq l-Ostja lejn xufftejh u wara li jitqarben, b'rasu baxxuta jaghddi ftit mument jadura fis-skiet.
 
IT-TQARBINA TAD-DEMM
 
Jikxef imbaghad il-kalci, u jghid: "Sanguis Domini nostri Jesu Christi custodiat animam meam in vitam aeternam. Amen - Id-demm tas-Sinjur taghna Gesu' Kristu jharisli 'l ruhi ghall-hajja ta' dejjem. Hekk ikun".  U hawn jixrob id-Demm Imqaddes.
 
Wara li jitqarben hu, s-sacerdot jaghddi biex iqarben lill-poplu.  Qabel ma' jqarbinhom, jghid: "Corpus Christi - Il-Gisem ta' Kristu" u min ser jitqarben jirrispondi: "Amen - Hekk ikun".  Fl-antik is-sacerdot kien jghid: "Corpus Domini nostri Jesu Christi custodiat animam tuam in vitam aeternam - Il-Gisem tas-Sinjur taghna Gesu' Kristu jharislek 'l ruhek fil-hajja ta' dejjem".
 
F'certi pajjizi saret uzanza li dawk li ma' humiex ser jitqarbnu, dawk li m'humiex kattolici u tfal li ghadhom ma' ghamlux il-precett, jigu mistiedna jersqu lejn l-altar b'idejhom imsallbin fuq sidirhom u l-qassis iberikhom b'Salib fuq mohhom.
 
L-ABBLUZZJONIJIET
 
Meta jispicca mit-Tqarbin tieghu u ta' l-insara, s-sacerdot jnewwel il-kalci lill-abbati biex dan jferraghlu fih ftit ilma u fl-istess hin huwa jghid talba li fiha jitlob 'l Alla biex jaghmel li dak li rcevejna bill-fomm, nilqghuh b'qalb safja u li r-rigal li tana fit-Tqarbin, jibqa' jiswielna ghall-hajja ta' dejjem.
 
Jaqra 'l Postcommunio li jikkonsisti f'talba jew izjed li jkomplu mall-kolletta li tigi moqrija fil-bidu qabel l-Epistola.
 
TMIEM IL-QUDDIESA
 
X'hin jispicca l-qari tal-postcommunio, l-qassis jerga' jsellem 'l insara bid-"Dominus vobiscum - Is-Sinjur maghkom", jaghtihom il-barka u mbaghad jhabbar ufficcjalment it-tmiem tas-Sagrificcju billi jghid: "Ite missa est - Morru, l-quddiesa spiccat".  L-abbati u l-poplu jirrispondu: "Deo Gratias - Hajr 'l Alla".  Fil-liturgija antika, minflok l-"Ite missa est" kien jinghad: "Ite in pace - morru fil-paci". Fil-quddiesa tal-mejtin kien jinghad: "Requiescant in pace - Jistriehu fis-sliem" li ghaliha l-abbati u l-poplu kienu jirrispondu: "Amen - Hekk ikun".
 
Sas-sena 1000, il-qudiesa kienet tispicca hawnhekk, izda wara saru xi ziediet zghar li komplew sebhu l-konkluzzjoni ta' dan is-Sagrificcju Divin.
Kienu bdew jaqraw l-ahhar Evangelju, l-introduzzjoni ta' l-Evangelju ta' San Gwann li hija l-izjed silta sabiha tal-letteratura evangelika.  Wara kienu wkoll jintaghdu tliet Ave Marijiet li kienu gew ordnati mill-Papa Ljun XIII. Kienet tinghad talba li fiha kienet tintalab l-intercessjoni tal-Madonna, San, Guzepp, l-appostli u qaddisin ohra.  Dawn pero' regghu gew imnehhin fil-Koncilju tal-Vatikan II.
 
KONKLUZZJONI
 
U b'dan it-talb tispicca l-liturgija tant sabiha tal-Quddiesa, liturgija mlibbsa b'libsa poetika, mimlija b'talb umli u b'azzjonijiet simbolici u ta' tifsir.  Il-Quddiesa, funzjoni liturgika li, minhabba l-antikita' ta' certi partijiet taghha, naraw fiha l-istorja tal-Knisja f'sekoli differenti.  Liturgija li tiprietkalna l-fidi ghaziza ta' missierijietna. 
 
Permezz tal-Quddiesa, kull wiehed u wahda minna jsib l-ghaqda ma' Kristu Sinjur taghna, ghaqda li twassalna ghall-ghaqda eterna taghna ma' Kristu fil-glorja tal-Genna.

Email to: Alfred Grech