(Niddedika dax-xoghol lill-ghaziza Ommi li hallietna ftit xhur ilu
u lil habibti Jo-Anna Micallef-Borg li kienet Anglu tal-farag fin-niket tieghi)

"Jekk hawn xi hadd li huwa maghruf bhala bniedem bla qalb," jghid Dr. Barbet, "dana huwa t-tabib. Izda ghalkemm nikkumbattu hafna biex nuru rwiehna hekk, xorta wahda tibqa' hajja go qalbna l-hniena, anzi tikber dejjem izjed meta jghaddu s-snin. Meta tabib jahseb u jimmedita fuq il-Passjoni, jistudja sewwa z-zmien u c-cirkostanzi fizjologici u jipprova jibni metodikament il-punti ta' dan il-martirju li dam sejjer lejl u gurnata, jista' izjed mill-aqwa predikatur u mill-aqwa qaddis jiehu parti fis-sofferenzi ta' Kristu. Nghid ghalija, jien wasalt biex ma nahsibx izjed fiha. Jekk jaqbizli d-dmugh qabel ma nispicca", jghidilna Dr. Barbet, "aghmel bhali minghajr misthija; dak ikun ifisser li tkun fhimt."

Proprjament il-passjoni tibda fit-twelid ta' Gesu'. Huwa nfatti, billi kien jaf kollox, kien dejjem jaf u dejjem ried it-tbatijiet li kienu qeghdin jis-tennewh fl-ahhar ta' hajtu. Nistghu nahsbu xi jhoss dak il-bniedem li jkun jaf bl-ezatt il-martirju illi ghandu jghaddi minnu!

Fil-Gnien tal-Getsemani, mela, mhux il-Passjoni tibda, izda s-sagrificcju. Il-hsieb terribli li ftit hin iehor ser jibda sofferenzi kbar ibezzghuh. Il-glieda hija tal-biza' u San Luqa, li kien tabib, qalilna fl-Evangelju: "U sar l-gharaq Tieghu bhal qatriet tad-demm niezel mal-art" (XXII, 44). San Luqa bhala tabib kien jaf xi tfisser teghreq l-gharaq tad-demm u ghalhekk irrakkontaha. L-gharaq tad-demm, jew "ematoidrosi", huwa fenomenu rarissimu. Dr.Le Bec jghid illi dan jigi f'kundizzjonijiet partikularissimi: caqlieqa fizika, akkompanjata minn xokk morali li jigi minhabba f'xi niket jew biza' kbir. U din hija dik illi San Luqa jsejjah "agonia - agonia" li bil-Grieg tfisser, "glieda".

Din il-kwalita' ta' niket u biza' jikkagunaw il-ksur tal-vini finissimi li qeghdin fir-ras taht il-pori tal-gharaq. Id-demm jithallat mal-gharaq, jingabru u jinzlu mal-gisem kollu sakemm jasal fl-art. Din il-kundizzjoni taghmel il-gisem kollu fragli; u nistghu nahsbu x'ghamlulu d-daqqiet tal-flagellazzjoni aktar tard.

Wara li jaqbduh fil-Gnien taz-Zebbug, Gesu' jigi mehud quddiem Kajfa u s-Sinedriju u wara jigi mkaxkar go xi kantina fejn ir-Rumani qattghu lejl jizzuffjettaw bih u jaghtuh bil-ponn u l-hartiet.

Nafuha il-farsa ta' process minghand Kajfa ghal ghand Pilatu u l-loghba tal-Prokuratur Ruman u Erodi. Izda l-vilta' ta' Pilatu u l-biza' li jitlef il-post, igaghaluh jiehu d-decizjoni drammatika u illogika; il-flagellazjoni.

Is-suldati Rumani jiehdu lil Gesu' fil-bitha tal-Pretorju, jnezzghuh u jorbtuh mill-polzijiet ma' kolonna b-idejh fil-gholi. Strixxi tal-gild ohxon b'zewg bicciet comb fit-tarf iservu ghall-flagellazzjoni. Id-daqqiet gejjin minn zewg nahat. Ghall-ewwel jidhru biss tbengiliet blu' taht il-gilda, li issa saret tant sensibbli spec- jalment wara l-emorragiji fil-Gnien taz-Zebbug; izda wara ftit it-tbengiliet malajr jinfethu u bicciet tal-gilda jaqbdu mac-comb u ohrajn jiddendlu ma' Gisem Kristu. Il-forza tal-Prigunier Divin tonqos, gharaq kiesah ixoqq fuq gbinu, rasu ddur bih, riglejh icedu, u li kieku ma kienx marbut kien jaqa' fl-ghadira tad-demm li kien hemm madwaru.

It-tieni att tad-dramm beda bl-inkurunazzjoni. Ipoggu 'l Kristu bilqeghda fuq il-pedestall ta' kolonna u fuq spalltu jqeghdu mantell ahmar qadim biex taparsi re, u bhala xettru jtuh bicca qasba. Kull ma kien jonqsu biex ikun re hija kuruna. Fir-rokna kien hemm kocc zkuk u haxix u fosthom anki xi zkuk bix-xewk iebes. Jinsgu speci ta' qiegh ta' kannestru u jpogguhulu fuq rasu.

Ix-xewk jidhol fil-qurriegha u f'mohhu u d-demm johrog bhal xmara (it-tobba biss jafu kemm johrog demm mill-gilda tar-ras). Ix-xaghar imhabbel u l-lehja kollha demm icarcar, u sadattant bdew jghadduh biz-zmien u jaghtuh bix-xettru li kellu f'idejh u bil-hartiet. Izda issa, qed nilmah daqqa kbira ta' bastun fuq haddejh u mniehru u tant hi b'sahhitha li sfigurat l-imnieher kbir Tieghu semitiku.

Inehhu bil-herra l-mantell li kien diga' wehel ma' spalltu u wara li jergghu jaghtuh hwejgu, ilestu ghall-Kalvarju. Is-salib lest; jaqbdu Huwa stess fuq l-ispalla leminija u, b'saqajh hafjin u l-hbula ma' qaddu, jibda t-trieq kollha gebel lejn il-quccata tal-gholja. Gesu' mhux is-salib kollu kellu jgorr imma l-parti l-minduda li kienet tissejjah il-"patibulum"; iz-zokk il-wieqaf, li "stipes" kien diga' fuq il-Kalvarju.

Fortunatament, it-triq ma tantx hija twila, u Gesu', bi tbatija kbira jitfa' sieq quddiem l-ohra u spiss jitfixkel u jaqa' fuq irkopptejh, li fi ftit hin isirulu pjaga wahda. Dak it-travu, dejjem ibbilancjat fuq spalltu, jaghmmillu ferita fonda. Jaqa' mill-gdid, din id-darba ghal wiccu fl-art. Mal-waqgha, it-travu jitgerbeb ghal fuq dahru mimli feriti tal-flagellazzjoni u s-suldati jibzghu li jmutilhom mat-triq; u ghalhekk qabbdu wiehed rahhal biex jghinu hu.

Bit-tqanzieh jaslu fuq il-quccata. Gesu' jintelaq fl-art u l-krucifissjoni tibda. M'hemm xejn difficli; il-bojja jafha sew is-sengha tieghu. Inezzghuh il-libsa li hija kollha mwahhla mal-feriti u d-demm jerga' jcarcar. Turment tal-biza' jigri ma' gismu kollu. Il-feriti jintlew bit-trab, ikaxkruh ghal hdejn li "stipes" (il-bicca l-wieqfa tas-Salib) u jifthulu dirghajh fuq il-"patibulum". Il-bojja jaqbad musmar wiesa' 8 mm., ipoggih fuq il-polz u, b'daqqa wahda bil-martell ohxon tieghu, ihawwlu go l-injama. Daqqa ohra u l-musmar gewwa.

Il-wicc ta' Kristu jiehu dehra tal-biza'; sebghu l-kbir intlewa f'daqqa lejn in-naha tal-palma tal-id; il-musmar miss in-nerv. Ugiegh tal-ghageb inhass go subghajh, tela' jigri go spalltu u baqa ghaddej ghal go rasu. Dan huwa l-izjed ugiegh insapportabbli li wiehed jista' jhoss. In-nerv ma nqatax ghal kollox imma baqa' f'kuntatt mal-musmar u fuq dan, minn hawn u ftit iehor ser ikun il-piz kollu ta' Gismu li mill-anqas dam tliet sieghat. Id-driegh l-iehor jigi migbud u mtawwal minn dak li qieghed jghin lill-bojja; l-istess xoghol jirrepeti ruhu, l-istess tbatijiet jiggeddu.

Hawnhekk tnejn min-nies jaqbdu l-"patibulum" li mieghu hemm imsammrin idejn Kristu u jgholluh. Gesu' jigi bil-qeghda u mbaghad bil-wieqfa. Jorbtu habel minn nofsu u jtellghuh ma' li "stipes" li ma tantx huwa gholi. Jingastawh fil-post u l-Gisem ta' Kristu jibqa' mdendel biss fuq dirghajh. In-nervituri jiehdu skoss qawwi u Gesu' hawnhekk jinsab f' wiehed mill-aghar mumenti tal-Passjoni.

Malli jorbtu sewwa fuq, imorru biex isammrulu saqajh. Is-sieq tax-xellug titpogga catta fuq is-salib u b'daqqa ta' martell il-musmar jghaddi bejn l-ghadmiet. Dak illi kien qed jghin, jilwi l-irkoppa l-ohra u l-bojja jpoggi s-sieq ix-xellugija quddiem il-leminija. Jigu mizmuma minn iehor, u bit-tieni daqqa jsammarhom it-tnejn mas-salib.

Ix-xoffa t'isfel tinsab imdendla u halqu nofsu miftuh. Xejn ma ha mill-bierah. Issa ghandu l-ghatx. Demmu spicca kwazi kollu. Wiehed suldat icappas sponza bil-hall u permezz ta' qasba jaghmilhielu ma' halqu.

Wara ftit tal-hin jidher fenomenu stramb. Il-muskoli ta' drieghu jingibdu, subghajh il-kbar jitghawwgu. L-istess haga tigri f'saqajh . Ghonqu qisu jitghawweg, wiccu jikrieh. In-nifs qieghed jonqos, u mal-ftit arja li tidhol tinstema' t-tisfira ta' mnifsejh. L-arja tidhol imma ma' tistax tohrog. Wiccu jsir ahmar u mbaghad jinbidel ghal vjola. Ghandu qtugh ta' nifs, qieghed jifga'. Il-pulmuni, minfuhin bl-arja, ma jistghux jitbattlu. Ixoqq il-gharaq ghalih u ghajnejh jitberrqu u jaqbzu 'l barra.

Imma x'jigri? Bil-mod il-mod, jaghfas bi sforz kbir fuq il-musmar ta' saqajh, jipprova jaghmel ftit tas-sahha, jingibed il-fuq, jintrefa', u jizvojtja l-pulmuni min-nifs u jerga' mill-gdid jiehu l-kulur safrani ta' qabel.... Ghalfejn dan l-isforz kollu? Ghax irid ikellimna: "Missier, ahfrilhom ghax ma' jafux x'inhuma jaghmlu"

Wara ftit, jerga' jonqoslu n-nifs. U kull darba li jitkellem (u mill-anqas tkellem seba' darbiet, kull darba li jrid jiehu n-nifs irid iqum dritt fuq il-musmar ta' saqajh. U dan ghal tliet sieghat shah.

Partita dubbien ahdar jidhru mall-Gisem Tieghu kollu joqorsulu l-pjagi u jerdghulu d-demm. Wara ftit is-sema jiddallam, ix-xemx tistahba u t-temperatura titbaxxa. Minn hawn u ftit iehor idoqqu t-tlieta. Gesu' dejjem jikkumbatti. It-tbatijiet kollha, l-ghatx
il-qtugh tan-nifs, il-gbid tan-nervituri. Ma' jgaghluhx jokrob karba. Kultant jikkonsla ghax jaf li hafna ser isalvaw minhabba t-tbatija li qieghed ibati; izda jerga' jiddejjaq meta jara ohrajn li sejrin jintilfu. Hu x'inhu, dal hin ihossu mitluq minn kulhadd. Hemm Ommu (povra Omm!) u xi hbieb ohrajn, biss qisu li l-Missier abbandunah: "Eli, Eli, lamma sabachtani?... Alla tieghi, Alla tieghi, ghaliex abbandunajtni?"

Jaf li waslet is-siegha, u jghajjat: "Consummatum est! -- Kollox huwa mitmum!" Jerga' mill-gdid jipprova jqum, u biex bhallikieku jurina li qieghed imut bir-rieda Tieghu, "Missier", jghajjat b'vuci wahda, "fl-idejn Tieghek nerhi ruhi!"